Giới thiệu một số nội dung cơ bản của Luật Hộ tịch số 03/2026/QH16
Luật Hộ tịch số 03/2026/QH16, đã được Quốc hội khóa XVI, Kỳ họp thứ Nhất thông qua ngày 23/4/2026 (sau đây viết tắt là Luật Hộ tịch). Luật Hộ tịch có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2027. Luật Hộ tịch đã thể chế hóa các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước về cải cách tư pháp, cải cách hành chính, đẩy mạnh chuyển đổi số, hiện đại hóa, ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác đăng ký, quản lý hộ tịch, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong giai đoạn mới. Dưới đây là một số nội dung cơ bản của Luật Hộ tịch
1. Tất cả sự kiện, thông tin hộ tịch trong nước được đăng ký tại Ủy ban nhân dân cấp xã, không phụ thuộc nơi cư trú, địa giới hành chính
Khoản 1 Điều 8 Luật Hộ tịch quy định: Ủy ban nhân dân cấp xã không phụ thuộc vào nơi cư trú của cá nhân đăng ký các sự kiện, thông tin hộ tịch quy định tại Điều 4 của Luật Hộ tịch.
2. Đơn giản hóa mạnh mẽ thủ tục đăng ký hộ tịch theo hướng tăng cường đăng ký trực tuyến, liên thông dữ liệu, giảm giấy tờ, xác lập giá trị pháp lý của dữ liệu hộ tịch điện tử, xác định nguyên tắc “người dân chỉ cung cấp thông tin một lần”, các cơ quan nhà nước có trách nhiệm chủ động khai thác, chia sẻ và sử dụng dữ liệu đã có để giải quyết thủ tục hành chính, tạo thuận lợi tối đa cho người dân
- Về phương thức thực hiện thủ tục đăng ký hộ tịch:
+ Khoản 1 Điều 10 Luật Hộ tịch quy định: Người yêu cầu đăng ký hộ tịch có quyền lựa chọn nộp hồ sơ trực tuyến hoặc gửi hồ sơ qua dịch vụ bưu chính hoặc nộp hồ sơ trực tiếp tại cơ quan đăng ký hộ tịch, cơ quan quản lý hộ tịch có thẩm quyền.
+ Riêng thủ tục đăng ký kết hôn và giám hộ là việc hộ tịch có điều kiện thì bắt buộc các bên phải có mặt trực tiếp khi nhận kết quả để ký giấy tờ hộ tịch và ký sổ hộ tịch, thể hiện rõ sự tự nguyện của các bên.
- Về việc trả kết quả: Khoản 2 Điều 10 Luật Hộ tịch quy định: Thủ tục đăng ký khai sinh, đăng ký kết hôn, đăng ký khai tử được trả kết quả là bản giấy và bản điện tử. Thủ tục đăng ký hộ tịch khác được trả kết quả là bản điện tử; kết quả là bản giấy chỉ trả khi người đăng ký hộ tịch có yêu cầu.
- Khoản 6, khoản 7 Điều 3 Luật Hộ tịch bổ sung quy định:
+ Tăng cường đăng ký hộ tịch chủ động, liên thông thủ tục đăng ký hộ tịch với các thủ tục liên quan, bảo đảm người dân chỉ cung cấp thông tin một lần.
+ Cơ quan đăng ký hộ tịch có trách nhiệm chủ động khai thác dữ liệu điện tử, tra cứu thông tin trong cơ sở dữ liệu liên quan, phù hợp với mức độ đáp ứng của cơ sở dữ liệu; không yêu cầu nộp, xuất trình hoặc tải lên giấy tờ là thành phần hồ sơ, trừ trường hợp không khai thác được thông tin hoặc thông tin khai thác được không đầy đủ, không chính xác.
3. Chuyển từ phương thức “quản lý thụ động” sang “phục vụ chủ động”, với các quy định về đăng ký khai sinh, khai tử chủ động
- Khoản 2 Điều 15 Luật Hộ tịch quy định: Ủy ban nhân dân cấp xã, theo lựa chọn của người yêu cầu đăng ký khai sinh, có trách nhiệm chủ động thực hiện đăng ký khai sinh cho trẻ em khi dữ liệu của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được kết nối, chia sẻ tự động tới hệ thống đăng ký, quản lý hộ tịch điện tử và đáp ứng đủ các điều kiện sau đây: Trẻ em được sinh ra tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh và Người yêu cầu đăng ký khai sinh đã cung cấp đủ nội dung đăng ký khai sinh theo quy định.
- Khoản 2 Điều 20 Luật Hộ tịch quy định: Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú cuối cùng của người chết có trách nhiệm chủ động thực hiện đăng ký khai tử khi dữ liệu của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được kết nối, chia sẻ tự động tới hệ thống đăng ký, quản lý hộ tịch điện tử và đáp ứng đủ các điều kiện sau đây: Cá nhân chết tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh và Người yêu cầu đăng ký đã cung cấp đủ nội dung đăng ký khai tử theo quy định.
4. Cơ sở dữ liệu hộ tịch là cơ sở dữ liệu quốc gia, được xây dựng tập trung, thống nhất từ trung ương đến địa phương, do Bộ Tư pháp quản lý.
5. Luật Hộ tịch tiếp tục hoàn thiện các quy định nhằm bảo đảm tốt hơn quyền nhân thân của cá nhân, giải quyết các khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn
Luật Hộ tịch bổ sung quy định về quyền, nghĩa vụ đăng ký hộ tịch của người gốc Việt Nam chưa xác định quốc tịch đang sinh sống tại Việt Nam (khoản 1 Điều 5); bổ sung quy định đăng ký giám sát việc giám hộ, chấm dứt giám sát việc giám hộ liên quan đến tài sản của người được giám hộ theo hướng không phụ thuộc vào nơi cư trú của cá nhân (Điều 17); bổ sung quy định cho phép thay đổi thông tin về quê quán trong nội dung đăng ký khai sinh của người thành niên theo yêu cầu của người đó hoặc trong nội dung đăng ký khai sinh của con chưa thành niên theo yêu cầu của cha đẻ, mẹ đẻ (điểm b khoản 2 Điều 19); bổ sung quy định về giá trị pháp lý của giấy tờ hộ tịch, thông tin hộ tịch, dữ liệu hộ tịch điện tử, trong đó xác định thông tin khai sinh là thông tin hộ tịch gốc của cá nhân; mọi thông tin trong hồ sơ, giấy tờ, cơ sở dữ liệu khác của cá nhân phải phù hợp với thông tin khai sinh của người đó (Điều 9).
Việc đẩy mạnh chuyển đổi số, hiện đại hóa và ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác đăng ký, quản lý hộ tịch sẽ góp phần nâng cao chất lượng phục vụ người dân, giảm thời gian, chi phí thực hiện thủ tục hành chính và bảo đảm tính chính xác, thống nhất của dữ liệu hộ tịch. Để việc triển khai Luật Hộ tịch đạt hiệu quả, người dân cần chủ động kiểm tra, cập nhật và bảo đảm tính chính xác của thông tin cá nhân, thông tin hộ tịch trong các cơ sở dữ liệu điện tử; đồng thời thực hiện đăng ký hộ tịch đầy đủ, đúng thời hạn theo quy định của pháp luật nhằm tránh phát sinh khó khăn, vướng mắc trong quá trình giải quyết các thủ tục hành chính có liên quan.
Đề nghị người dân nâng cao ý thức bảo vệ thông tin cá nhân; sử dụng đúng Cổng dịch vụ công và hệ thống đăng ký hộ tịch điện tử chính thức của cơ quan nhà nước; tích cực phối hợp cung cấp, đối chiếu, xác minh thông tin khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu để bảo đảm dữ liệu hộ tịch được cập nhật đầy đủ, chính xác và thống nhất. Trường hợp phát hiện thông tin hộ tịch có sai sót hoặc chưa thống nhất giữa giấy tờ hộ tịch và dữ liệu điện tử, người dân cần kịp thời liên hệ cơ quan có thẩm quyền để được kiểm tra, điều chỉnh theo quy định, góp phần bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của mình trong các giao dịch dân sự và việc thực hiện thủ tục hành chính.
Nguồn: Văn phòng HĐND - UBND Phường Hồng Bàng