NHỮNG ĐIỂM MỚI NỔI BẬT CỦA LUẬT TƯ PHÁP NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN
Luật Tư pháp người chưa thành niên (Luật số 59/2024/QH15) được Quốc hội thông qua đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật hình sự và tố tụng hình sự theo hướng nhân văn, chuyên biệt và bảo vệ tối đa quyền, lợi ích hợp pháp của người dưới 18 tuổi. Dưới đây là những điểm mới cốt lõi, nổi bật của Luật:
1. Lần đầu tiên thiết lập chế định “Xử lý chuyển hướng” mang tính nhân văn sâu sắc
Ưu tiên giáo dục, phục hồi thay vì trừng phạt: Biện pháp xử lý chuyển hướng được ưu tiên áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội (từ đủ 14 đến dưới 18 tuổi) trong tất cả các giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử nhằm giúp các em nhận thức, sửa chữa sai lầm và hạn chế tác động tiêu cực của thủ tục tố tụng hình sự.
12 biện pháp xử lý chuyển hướng đa dạng: Gồm 11 biện pháp tại cộng đồng (khiển trách; xin lỗi bị hại; bồi thường thiệt hại; giáo dục tại xã, phường, thị trấn; quản thúc tại gia đình; hạn chế khung giờ đi lại; cấm tiếp xúc với người có nguy cơ; cấm đến địa điểm có nguy cơ; tham gia chương trình học tập, dạy nghề; điều trị hoặc tư vấn tâm lý; thực hiện công việc phục vụ cộng đồng) và 01 biện pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng.
Vai trò nòng cốt của chính quyền cơ sở: UBND cấp xã (phường) nơi người chưa thành niên cư trú trực tiếp tổ chức thi hành, phân công người giám sát và tạo điều kiện dạy nghề, phát triển kỹ năng sống giúp các em tái hòa nhập cộng đồng.
2. Chính sách hình phạt nhân đạo, giảm nhẹ tối đa cho người chưa thành niên
Không áp dụng tù chung thân, tử hình và hình phạt bổ sung: Người chưa thành niên phạm tội chỉ bị áp dụng một trong 04 hình phạt chính: Cảnh cáo, Phạt tiền, Cải tạo không giam giữ hoặc Tù có thời hạn.
Giảm mức hình phạt tù tối đa: Mức phạt tù có thời hạn cao nhất đối với người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi giảm từ 18 năm xuống còn 15 năm (trừ 05 tội đặc biệt nghiêm trọng như giết người, hiếp dâm, sản xuất trái phép chất ma túy giữ mức tối đa 18 năm). Đối với người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi, mức tối đa giảm từ 12 năm xuống còn 09 năm (và tối đa 12 năm đối với 05 tội danh nêu trên).
Mở rộng điều kiện giảm án, tha tù và xóa án tích: Được xét giảm án khi đã chấp hành được 1/4 thời hạn; được xét tha tù trước thời hạn có điều kiện khi chấp hành được 1/3 thời hạn. Đặc biệt, người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi bị kết án được coi là không có án tích.
3. Quy định “Giám sát điện tử” và hạn chế tối đa việc tạm giữ, tạm giam
Bổ sung biện pháp giám sát điện tử: Lần đầu tiên quy định giám sát điện tử là biện pháp ngăn chặn thay thế tạm giam, cho phép người chưa thành niên là bị can, bị cáo được ở tại cộng đồng dưới sự quản lý, giám sát của chính quyền địa phương.
Rút ngắn thời hạn tố tụng và tạm giam: Thời hạn điều tra, truy tố, xét xử và thời hạn tạm giam đối với người chưa thành niên không quá 1/2 thời hạn tương ứng áp dụng cho người thành niên.
4. Thủ tục tố tụng thân thiện, chuyên biệt và bảo mật thông tin tuyệt đối
Tách vụ án hình sự: Trong vụ án có cả người thành niên và người chưa thành niên phạm tội, Cơ quan điều tra phải tách riêng vụ án để giải quyết độc lập đối với người chưa thành niên.
Phòng xử án thân thiện: Khi xét xử, các bên ngồi trên cùng một mặt phẳng; Thẩm phán, Kiểm sát viên mặc trang phục hành chính (không mặc trang phục ngành); không còng tay bị cáo tại phiên tòa trừ trường hợp chống đối.
Bảo vệ tối đa bị hại và người làm chứng dưới 18 tuổi: Hạn chế tối đa số lần lấy lời khai (không quá 02 lần/ngày, mỗi lần không quá 02 giờ); bố trí phòng cách ly khi đối chất hoặc xét xử để tránh tổn thương tâm lý; nghiêm cấm tiết lộ danh tính, hình ảnh của người chưa thành niên trên các phương tiện thông tin đại chúng và không gian mạng.
Bổ sung vai trò của Người làm công tác xã hội: Tham gia xuyên suốt từ giai đoạn khởi tố để xây dựng Báo cáo điều tra xã hội và Kế hoạch xử lý chuyển hướng, bảo đảm mọi quyết định đều phù hợp với tâm sinh lý và hoàn cảnh của từng em.
Nguồn: Văn phòng HĐND – UBND phường